Poliwęglan lity a grad i śnieg: rozstaw i grubość

Dach z płyt litych ma dwóch przeciwników, o których pytają najczęściej: grad latem i śnieg zimą. Oba są realne, ale działają zupełnie inaczej. Grad to krótkie, punktowe uderzenie, z którym radzi sobie udarność materiału. Śnieg to długotrwały, równomierny nacisk, z którym radzi sobie grubość płyty w zestawieniu z odległością między podporami. Dlatego odpowiedź na pytanie „czy wytrzyma" składa się z dwóch części. Poniżej rozdzielamy je i mówimy wprost, czego nie potrafimy obiecać. Ogólny przegląd dachów z płyt litych znajdziesz w przeglądzie dachów z płyt litych.

Grad: co mówią dane, a czego nie obiecujemy

Udarność to właściwość, w której poliwęglan wyróżnia się wśród przezroczystych materiałów. Według kart technicznych producentów płyt jest 250 × wyższa niż szkła float tej samej grubości. W praktyce uderzenie nie kończy się pęknięciem, tylko ugięciem płyty, która wraca do kształtu, a jeśli uszkodzenie jednak wystąpi, nie powstają ostre odłamki. Dla dachu nad tarasem, nad którym siedzą ludzie, to ważna różnica względem szkła.

Czego nie ma w tych danych? Nie ma w nich gwarancji, że płyta wytrzyma każdy grad. Wielkość kul lodowych, prędkość spadania, kąt uderzenia i stan płyty po latach pracy mają znaczenie, a my nie dysponujemy zweryfikowanym badaniem, które pozwoliłoby wskazać liczbę, po przekroczeniu której płyta ulega uszkodzeniu. Dlatego nie piszemy „odporny na grad do takiej wielkości". Taka liczba bez źródła byłaby wymyślona. Napiszemy za to, co wiemy: płyta lita jest bezpieczniejsza od szkła w przypadku uderzeń, ale konkretną odporność dla twojej konstrukcji ocenia się w całości, razem z mocowaniem.

Porównanie z innymi materiałami znajdziesz w tekście o porównaniu udarności płyty i szkła. Warto przy tym pamiętać o starzeniu płyty pod słońcem. Odpowiedź na pytanie o starzenie opisuje strona o żółknięciu płyt po latach na słońcu.

Śnieg: zimą liczy się nośność, nie udarność

Śnieg na dachu obciąża płytę równomiernie i przez długi czas. Płyta ugina się między podporami, a ugięcie rośnie wraz z odległością między nimi i z grubością, która maleje. Dlatego zasadą doboru jest rozstaw krokwi lub płatwi: im większy, tym grubsza płyta. Orientacyjną regułę (sześć, osiem lub dziesięć milimetrów zależnie od rozstawu) znajdziesz w tabeli doboru grubości. To reguła praktyczna, a nie obliczenie statyczne, i nie obejmuje wszystkich warunków.

Czynniki, które zmieniają obciążenie, to głównie:

• Strefa śniegowa. Ta sama płyta w górach i na nizinie pracuje w innych warunkach.
• Spadek dachu. Przy dużym spadku śnieg zsuwa się, przy małym zalega.
• Zawianie i worki śnieżne. Przy ścianie, attyce lub wyższym budynku śnieg gromadzi się w jednym miejscu i obciążenie lokalnie rośnie.
• Sposób podparcia. Płyta oparta na czterech krawędziach jest sztywniejsza niż oparta na dwóch.
• Mocowanie. Za mało punktów mocowania lub źle dobrane podkładki sprawiają, że płyta pracuje gorzej, niż wynikałoby z jej grubości.

Strefy śniegowe: liczby tylko orientacyjnie

Obciążenie śniegiem gruntu określa norma PN-EN 1991-1-3 wraz z załącznikiem krajowym i mapą stref. Wartość charakterystyczna dla strefy pierwszej to 0,7 kN/m², dla strefy drugiej 0,9 kN/m². Warszawa leży w strefie drugiej. Obciążenie dachu to iloczyn tej wartości i współczynnika kształtu dachu, który dla dachów o spadku do 30° przyjmuje się jako 0,8. Dla stref trzeciej do piątej wartość zależy od wysokości nad poziomem morza, więc nie podajemy jej tu bez konkretnej lokalizacji.

Te liczby służą wyłącznie orientacji. Nie mówią nic o nośności samej płyty, bo nośność zależy od grubości, rozstawu podpór i sposobu mocowania, a my nie podajemy tu wartości wytrzymałościowych, których nie mamy z karty technicznej danej serii. Konstrukcję dachu, w tym jej nośność na śnieg, ocenia konstruktor. Jeśli twój dach jest nietypowy, ma mały spadek albo stoi w okolicy z dużym śniegiem, bez konstruktora się nie obejdzie.

Jak dobrać grubość do rozstawu

Procedura jest prosta, jeśli masz dane o konstrukcji.

1. Zmierz odległość między podporami, na których płyta będzie leżeć, czyli rozstaw krokwi lub płatwi.
2. Sprawdź w tabeli orientacyjną grubość dla tego rozstawu.
3. Jeśli dach ma mały spadek, jest w okolicy z dużym śniegiem albo płyta będzie oparta tylko na dwóch krawędziach, wybierz grubość o stopień większą.
4. Sprawdź masę płyty i obciążenie, jakie wnosi do konstrukcji. Płyta 6 mm to 7,2 kg/m², a płyta 10 mm to 12,0 kg/m².
5. Zleć konstruktorowi potwierdzenie, jeśli dach jest duży lub nietypowy.

Różnica między sześcioma a dziesięcioma milimetrami wpływa nie tylko na sztywność, ale i na masę dachu, więc wybór grubszej płyty zawsze sprawdza się z nośnością szkieletu. Pełną tabelę mas znajdziesz w zestawieniu grubości płyt litych.

Spadek dachu: tani sposób na mniejsze obciążenie

Zwiększenie spadku to najtańszy sposób na zmniejszenie obciążenia śniegiem, bo śnieg zsuwa się, zanim zgromadzi się go dużo. Dach prawie płaski jest dla płyty najtrudniejszy: śnieg leży długo, topnieje i zamarza, a woda zalega w ugięciach. Jeśli planujesz zadaszenie przy domu, zajrzyj do opisu zadaszenia tarasu z poliwęglanu, gdzie omawiamy spadek i odprowadzenie wody.

Pamiętaj też, że zsuwający się śnieg może spaść na ludzi lub rośliny pod okapem. W miejscach, gdzie ktoś przechodzi, rozważ zatrzymywacze śniegu albo odsunięcie ścieżki, bo to bezpieczeństwo, które nie zależy od materiału dachu.

Praca płyty zimą: rozszerzalność i mróz

Płyta pracuje także zimą. Zakres temperatury pracy ciągłej to −40…+120 °C, więc polskie mrozy nie są dla materiału problemem. Problemem bywa mocowanie bez luzu: płyta kurczy się w mrozie i rozszerza w słońcu, a współczynnik rozszerzalności to 0,065 mm/m·K. Jeśli śruby są dokręcone na sztywno i bez zapasu w otworze, płyta nie ma jak pracować i pęka wokół punktów mocowania, szczególnie gdy dodatkowo obciąża ją śnieg.

Dlatego otwory wierci się większe od trzonu, a podkładki uszczelniające nie powinny zaciskać płyty. Zasady montażu opisuje poradnik o błędach montażu na tarasie, a dobór profili i uszczelek strona o profilach i uszczelkach do płyt litych.

Odśnieżanie: jak nie uszkodzić płyty

Dach z płyt litych można odśnieżać, ale ostrożnie. Sprawdza się miękka szczotka na długim trzonku lub zwykła miotła. Unikaj łopat z metalową krawędzią, kilofów i skrobaków, bo twarde narzędzie rysuje powierzchnię i osłabia warstwę UV w miejscu rysy. Nie polewaj dachu gorącą wodą, bo nagły przyrost temperatury powoduje naprężenia w płycie.

Nie zrzucaj też śniegu na siłę z dachu, który nie jest przeciążony. Zwykle wystarczy, że śnieg stopnieje i zejdzie sam. Odśnieżać warto wtedy, gdy zalegająca warstwa jest bardzo gruba, a podpory są dalej od siebie, niż zakłada tabela. Zasady mycia i pielęgnacji powierzchni opisuje tekst o czyszczeniu płyt litych.

Folia, UV i trwałość po sezonach

Gradobicie i śnieg działają na płytę, która jest już zestarzona. Dlatego sprawdź warstwę UV: dla płyt z koekstrudowaną warstwą producenci dają do 10 lat gwarancji, zależnie od serii. Warstwa jest jednostronna do 4 mm i dwustronna od 6 mm, a w płytach 5 mm występuje w obu wersjach. Jeśli płyta jest jednostronna, strona z nadrukiem na folii ma być zwrócona do nieba. Odwrócona płyta nie ma warstwy ochronnej tam, gdzie pada słońce.

Trzy typowe sytuacje i co z nich wynika

Wiata przy garażu, mały spadek. Śnieg zalega długo, a przy ścianie budynku tworzy zaspę. Tu sprawdza się grubsza płyta, gęstsze podpory i dokładne odprowadzenie wody. Zwróć uwagę na miejsce przy ścianie, bo to tam obciążenie jest największe.

Altana z dachem wielospadowym. Duże spadki powodują, że śnieg zsuwa się szybko, więc obciążenie jest mniejsze, a płyty tnie się na trapezy lub trójkąty o krótkich bokach. Więcej o takim dachu napisaliśmy w tekście o poliwęglanie na altanę.

Daszek nad wejściem. Małe wymiary i krótki rozstaw podpór sprawiają, że grubość dobiera się łatwo, ale grad uderza w płytę bezpośrednio, a spadający śnieg zsuwa się wprost na wejście. Dlatego przy daszku sprawdź nie tylko płytę, ale i to, gdzie spada śnieg. Szczegóły daszków omawia strona o daszku z poliwęglanu litego.

We wszystkich trzech sytuacjach sama grubość płyty nie wystarczy, jeśli konstrukcja pod nią jest za słaba albo mocowanie wykonano bez luzu. Płyta jest jednym z elementów dachu, nie całym dachem.

Co zrobić, gdy płyta jednak się uszkodzi

Nawet dobrze dobrana płyta może zostać uszkodzona przez gałąź, spadający lód albo wyjątkowo duży grad. Pęknięcie lub głębokie zarysowanie warto sprawdzić od razu, bo szczelina pod obciążeniem śniegiem rośnie. Wymienia się wtedy całą płytę, a nie łata uszkodzone miejsce, bo łatka psuje szczelność i wygląd. Dlatego przy zamówieniu dachu opłaca się mieć rysunek formatek: powtórzenie dokładnie tego samego wymiaru jest wtedy proste.

Jeśli uszkodzenie powtarza się w tym samym miejscu, przyczyna zwykle leży w konstrukcji, na przykład w zbyt dużym rozstawie podpór albo w punkcie, w którym zsuwa się śnieg z wyższej połaci. Wtedy wymiana płyty na grubszą to tylko część rozwiązania, a drugą jest zmiana podparcia.

Jak zamówić płyty pod konkretny dach

Przygotuj dane: rozstaw podpór, spadek dachu, miejscowość (żeby wiedzieć, w jakiej strefie śniegowej stoi dach), wymiary połaci i sposób mocowania. Wpisz je w kalkulatorze, a doradca zaproponuje grubość i sprawdzi ją z rozstawem. Przy dużych dachach doradca poprosi o potwierdzenie konstruktora. Szczegóły zamawiania formatek opisuje poradnik o płytach na wymiar.

Najczęstsze pytania

Czy poliwęglan lity wytrzyma grad?

Płyta lita jest wielokrotnie bardziej odporna na uderzenia niż szkło tej samej grubości i nie rozpada się na ostre odłamki. Nie obiecujemy jednak odporności na każdy grad, bo zależy ona od grubości, rozstawu podpór i mocowania.

Jak grubą płytę wybrać pod śnieg?

Grubość zależy od odległości między krokwiami: im większy rozstaw, tym grubsza płyta. Orientacyjną regułę podaje tabela grubości, a w rejonach z dużym śniegiem wybiera się płytę grubszą niż w tabeli.

Czy śnieg można zrzucać z dachu z poliwęglanu?

Tak, ale miękką szczotką lub miotłą, bez ostrych narzędzi. Łopata z metalową krawędzią może porysować powierzchnię płyty.

Czy spadek dachu ma znaczenie przy śniegu?

Tak. Im większy spadek, tym łatwiej śnieg zsuwa się z dachu i tym mniejsze jest obciążenie. Prawie płaski dach wymaga grubszej płyty albo gęstszych podpór.

Kto liczy obciążenie śniegiem dachu?

Konstrukcję dachu i jej nośność ocenia konstruktor na podstawie normy i strefy śniegowej. My dobieramy płytę do rozstawu podpór, który nam podasz, ale nie zastępujemy projektu.